Forumdiscussie Rechtspraak op Kasteel Wijnandsrade op 18 juni aanstaande

banner-Forumdiscussie rechtspraak

 

Op dinsdag 18 juni aanstaande zal in de Ridderzaal van het Kasteel Wijnandsrade in Wijnandsrade (Zuid-Limburg) om 16:00 uur de Forumdiscussie plaatsvinden over de rechtspraak onder leiding van mr. dr. Caroline Raat. De Forumdiscussie Rechtspraak is opgezet om een aantal geconstateerde problemen met de rechtspraak te bespreken op een open manier. De Forumdiscussie Rechtspraak is een landelijk initiatief, maar de interactieve bijeenkomsten vinden plaats in de regio en dit keer is de regio Zuid-Limburg aan de beurt. Het Sustainable Governance Report 2018 van de Bertelsmann Stichting zet vraagtekens bij de bezuinigingsdrift, de incoherente hervorming van het stelsel, en met name bij de bescherming van de burgers tegen de overheid in het bestuursrecht. Volgens voormalig minister van Justitie Hirsch Ballin krijgt de overheid bij de rechter vaak de benefit of the doubt, wat waarheidsvinding niet ten goede komt. Onder andere zullen de volgende experts deelnemen aan de discussie: prof.dr.ir. Anton van Putten, mr. Paul Ruijs, mr. Meindert Stelling en mr. Anton Weenink. Overigens, een ieder die dat wenst kan een entreeticket aanschaffen voor onze bijeenkomsten. Het aantal deelnemers per bijeenkomst is echter beperkt, juist ter wille van de interactiviteit. 

Het Kasteel Wijnandsrade is, ongeacht of u het kent, sowieso een bijzonder kasteel met een geschiedenis die teruggaat tot in de Middeleeuwen. Opmerkelijk is dat in de zaal, waar we nu op 18 juni aanstaande de Forum Discussie Rechtspraak organiseren, de Ridderzaal, er in de achttiende eeuw ook al rechtgesproken werd. We kwamen in de archieven een mooi voorbeeld tegen van een tekst van Fons Erens in zijn geschrift ‘Bazen knuppelen knechten’, over een gerechterlijke zitting in de Ridderzaal dd 25 mei 1735. De tekst is dermate interessant en geeft een beeld van de rechtspraak uit die tijd, dat we enkele passages daaruit publiceren.

“Op de Wijnandsrader schepenbankvergadering van 25 mei 1735 werd ten overstaan van Schout en Schepenen een klacht behandeld van de Voogd Russel als rentmeester van de Heer van Winantsrade. Een aantal personen was zo vermetel geweest ‘uit den hoff van het adelycke huijs van Wijnandsraede af te breken differente takken taxis holt geplant tot het formeren van een soomer huijs’. Het doel van de diefstal was: ‘om ouderwets meyen te planten en te orneren’. De schepenen zijn van oordeel dat dergelijke feiten ‘behoiren in een wel gepoliceerd land gestrafft te worden.’
Gedagvaard worden: Joseph Budé, Joannes Coenen en de ‘keukenmaeght van den borghoff (kasteelhoeve) Griet’. Verder verschenen als beklaagden: Peter Bruis, Baltus à Campo, Jac Offermans, Leonard Brauns (knecht uit het Panhuis), Weren Crijns, Dirck van Neel e.a. De beklaagden waren zo vermetel geweest in de meinacht de bomen te stelen, niettegenstaande het in de kerk van Wijnandsrade afgeroepen verbod: ‘van meyen te planten, zulks op straffe van dry goldguldens amende’. Overwogen wordt, dat niet alleen de adellijke familie von Bongart zijn bomen kwijt is, maar ook dat ‘de publycke ruste niet alleen gestoort maer oock aenlaet ende vreese geboren wordt van daeruyt krackeelen, dispuyten, jae selfs doodslaegen souden spruyten’. Elk van de beklaagden werd veroordeeld tot drie goudguldens boete.

Rechtspraak voor de Franse tijd

Fons Erens vervolgt met: “Bovenstaande schepenbankvergadering illustreert enigszins hoe de rechtspraak voor de Franse tijd verliep. De kasteelheer had het recht om een dingbank of schepenbank op te richten in zijn gebied. Tevens mocht hij zelf de leden van die rechtbank benoemen en men was verplicht die benoeming aan te nemen. De kasteelheer had dus alle macht in handen. Hij kon zelf besluiten uitvaardigen en recht laten spreken over het niet naleven van die besluiten door mensen die hij zelf had aangesteld. De kerk hielp hem een handje daarbij, want de verordeningen werden afgeroepen vanaf de preekstoel.

De schepenbank van Wijnandsrade bestond uit een schout, zeven schepenen, een secretaris en een bode. Het schepenzegel vertoonde de H. Stephanus, patroon van de parochie, samen met het schild van de heer van Wijnandsrade. Het symboliseerde dus wel heel duidelijk het samengaan van kerk en heer.

Het is begrijpelijk, dat de rechtspraak niet altijd onafhankelijk van de heer plaats vond. Om de vonnissen uit te voeren kreeg hij tevens het recht om een galg op te richten en folterwerktuigen te laten gebruiken. Verder kon hij geldboeten en diensten van de bewoners eisen. De vrijwel absolute macht van de vorst ging dus voor een groot deel over op de kasteelheer, die zich dan ook vaak als een ware potentaat gedroeg. De kasteelheer had verder het recht op een ban- of dwangmolen. De bewoners mochten hun graan alleen daar tegen betaling laten malen.

Schout en schepenen stonden in hoog aanzien. Belediging van hen werd zwaar gestraft. Een symbool van hun rechtspraak was de justitieroede, een lange doornen stok, die bij een plechtige eed aangeraakt moest worden. De tweede helft van de 18e eeuw is een drukke tijd voor de schepenbanken. Het is de tijd van de benden van de Bokkerijders. Ofschoon heel wat boeken over hen zijn geschreven, is een uitvoerig wetenschappelijk onderzoek over deze benden nog steeds niet afgesloten. Vast staat dat reeds lang voor de Franse revolutie in heel Europa gedacht werd over meer vrijheid en gelijkheid. De feodale heerschappij met zijn herendiensten, heerlijke rechtspraak, banmolen en willekeur werd hartgrondig verwenst. Het volk en ook de bokkerijders zelf maakten hun optreden dikwijls mysterieuzer en romantischer dan het in werkelijkheid was. Zelfs de naam ‘Bokkerijders’ ontstond door de volksfantasie eerst omstreeks 1770. De bendeleden zelf noemden zich ‘gesellen’ of ‘complices’.”

Rechtspraak anno 2019 ter discussie

Anno 2019 staat de rechtspraak er natuurlijk anders voor. Maar toch, maar toch… er is in toenemende mate kritiek op de manier waarop vonnissen tot stand komen. Gebrek aan openheid. Stagiaires die vonnissen schrijven. Rechters die overdag “bijklussen”… Velen vragen zich af waarom falende rechters zomaar op hun post kunnen blijven zitten, of soms overgeplaatst worden naar een andere rechtbank als een soort straf. Want wie bepaalt dat? Waarom is er niet net zoals bij notarissen en artsen een college dat zich buigt over de fouten die gemaakt worden binnen de eigen beroepsgroep? Staan sommige rechters boven de wet en gedragen zij zich als zodanig? Is het anno 2019 belangrijker om het recht te kennen of de rechter? En hoe staat het met de kwaliteit van de onafhankelijk rechtspraak als “vonnisproductie” blijkbaar een politiek uitgangspunt geworden is? Hoe zit het met de werkdruk? Kortom allemaal onderwerpen die we aan de orde gaan stellen bij de Forumdiscussies Rechtspraak, te beginnen bij die van 18 juni aanstaande in de namiddag vanaf 16.00 op het fraaie kasteel Wijnandsrade (Zuid-Limburg). Schrijft u daarom vandaag nog in, want het aantal plaatsen in de Ridderzaal aldaar is beperkt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: