In Nederland wordt intussen overal over de rechtsstaat gesproken. Maar zodra de discussie gaat over de integriteit van rechters zelf, lijkt het publieke debat stil te vallen. De Werkgroep Verschoningsplicht voor Rechters (WVvR) probeert dat patroon te doorbreken. Toch blijven reacties van politiek en media opvallend uit.
Waar komt die stilte vandaan? En wat zegt ze over onze bereidheid om de rechtspraak echt transparant te maken?
De kern van de WVvR-oproep
De werkgroep stelt dat het vertrouwen in rechters alleen kan bestaan als hun onpartijdigheid aantoonbaar is. Ze hamert op iets wat eigenlijk vanzelfsprekend zou moeten zijn:
- Nevenfuncties van rechters moeten volledig en controleerbaar openbaar zijn.
- Er moet een formele verschoningsplicht komen: rechters verklaren vooraf geen banden te hebben met betrokken partijen.
- Overtreding van deze regels mag gevolgen hebben – ook ontslag of aansprakelijkheid.
Het lijkt een gezonde, logische oproep. Toch blijft een inhoudelijke beleidsreactie achterwege en geven de meeste kranten er nauwelijks aandacht aan.
Waarom media zwijgen
De journalistiek heeft een ingewikkelde relatie met de rechtspraak. Beiden beroepen zich op onafhankelijkheid, maar in de praktijk is er verwevenheid: rechters zitten in journalistieke raden, redacties zijn terughoudend om bronnen binnen de rechtspraak te verliezen, en dossiers over rechterlijke integriteit gelden als te riskant.
Dit leidt tot zelfcensuur – geen expliciet verbod, maar een cultureel ingebakken terughoudendheid. Transparantie over machtsverhoudingen binnen de rechtspraak past niet goed in de traditionele mediacode, waarin gezag en vertrouwen de voorkeur krijgen boven conflict en systeemkritiek.
Politieke stilte
Ook de politiek ontwijkt het onderwerp. Kamerleden verwijzen naar het belang van rechterlijke onafhankelijkheid, maar gebruiken dat argument tegelijk om het gesprek te vermijden. Zo ontstaat een paradox: uit angst de rechterlijke macht te ondermijnen, blijven mogelijke integriteitsproblemen buiten beeld.
Daardoor verdwijnt precies dat element waarin de rechtsstaat zich onderscheidt van machtspolitiek: verantwoording.
Wat er moet gebeuren
Een volwassen rechtsstaat kan kritiek op haar instituties verdragen. Sterker nog: zij heeft die kritiek nodig om gezond te blijven. De WVvR toont moed door het gesprek te openen over een thema dat veel juridische insiders liever gesloten houden.
Transparantie is geen aanval op de rechtspraak – het is haar reddingsboei.
De vraag is nu niet of de werkgroep gelijk heeft, maar waarom zovelen niet durven luisteren.
Wat u niet in de kranten leest 
Plaats een reactie